Home / przygotowanie motoryczne / BORN TO THE MOVE CZ.1

by Waldemar Warchoł

BORN TO THE MOVE CZ.1

Każdy z nas posiada naturalne i wrodzone zdolności do poruszania się, których nadrzędnym zadaniem jest przystosowanie nas do przeżycia. Każdy gatunek charakteryzuje się odrębnymi zdolnościami ruchowymi dzięki, którym jest w stanie przystosować się do otaczającego go środowiska.

Te zakotwiczone genetycznie zdolności rozwijają się na przestrzeni całego życia, a każda z nich w sposób indywidualny wykorzystuje poszczególne okresy rozwojowe w taki sposób, by optymalnie wykorzystać drzemiący w naturze potencjał. Kiedy przyjrzymy się małym dzieciom pod kątem wzorców ruchowych możemy stwierdzić bez żadnych dowodów naukowych, badań i testów, że te wzorce są naturalne i nie nabyte. Rodzimy się z pewnym potencjałem ruchowym. Z perspektywy kształtowania zdolności motorycznych na dalszych etapach rozwoju człowieka możemy również stwierdzić, że małe dzieci, zwłaszcza te w wieku niemowlęcym i przedszkolnym charakteryzują się idealnymi wzorcami ruchowymi, które w żaden sposób nie są jeszcze skażone wymogami rozwoju cywilizacyjnego jakiemu jesteśmy poddawani.

Wzorce ruchowe

 

Te wzorce ruchowe, czyli prościej mówiąc pierwotne ścieżki ruchu oparte są o pracę w trzech osiach i trzech płaszczyznach w tym samym czasie, których istnienie jest zapominane lub po prostu nieznane dla osób pracujących z dziećmi. Te płaszczyzny, to płaszczyzna strzałkowa (wszystkie ruchy wykonywane do przodu i do tyłu), płaszczyzna czołowa (ruchy wykonywane na boki) oraz płaszczyzna poprzeczna (krótko mówiąc połączenie obu wcześniej wymienionych oraz ruchy rotacyjne). Na ich bazie opiera się schemat pierwotnych wzorców ruchowych, o których w swojej książce “Muscle Mechanics” pisze Everett Aaberg Wyróżnia on 7 podstawowych wzorców ruchowych dla człowieka. Są to: chód, przysiad, pociąganie do siebie, odpychanie od siebie, wyprost tułowia, zgięcie tułowia oraz skręt tułowia (1).

Jak powinny wyglądać w idealnej formie możemy zaobserwować u dwulatków, bawiących się w piaskownicy. Sam fakt posiadania przez dzieci zdolności perfekcyjnie wykonywanych ruchów, bez żadnych ograniczeń powinien podsuwać nam odpowiedź na pytanie jak wiele możemy zepsuć w tym rozwoju, zwłaszcza kiedy zdamy sobie sprawę ile ograniczeń ruchowych występuje w dorosłym ciele człowieka. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest brak aktywności ruchowej, spędzanie ogromnej ilości czasu, niestety również przez dzieci, w pozycji siedzącej, złe nawyki żywieniowe czy nieleczone urazy mięśniowe. Ograniczenia te występują również z jeszcze jednego bardzo poważnego błędu i zaniedbania. Jest to ignorowanie i niestosowanie się do zasad, które wymyśliła natura, by każda zdolność motoryczna niezbędna człowiekowi mogła rozwinąć się optymalnie. Służą temu konkretne okresy w rozwoju ontogenetycznym. Pierwszy z nich to okres sensytywny, czyli taki, w których dziecko jest szczególnie wrażliwe na bodźce. Jest on relatywnie długim okresem, jednak kiedy minie, dziecko nigdy nie nauczy się poszczególnych zdolności lub opanuje je w bardzo upośledzonym stopniu. Drugi okres w nauczaniu i doskonaleniu poszczególnych zdolności to tzw. okres krytyczny. Jest on znacznie krótszy od okresu sensytywnego.  W czasie jego trwania dziecko najszybciej i najłatwiej przyswaja nowe umiejętności i zdolności dzięki optymalnemu odbiorowi bodźców. Oczywiście oba okresy nakładają się na siebie na przestrzeni rozwoju człowieka począwszy od okresu prenatalnego, na okresie dorosłości skończywszy.

PIERWSZE APOGEUM

 

Zdolność poruszania się w sposób efektywny u człowieka wiąże się ściśle ze zdolnością przyjmowania stabilnej postawy, której kształtowanie w sposób naturalny rozpoczyna się już w pierwszym roku życia. Rozwój motoryczny uwarunkowany jest prawidłową czynnością i budową układu ruchu oraz sterującą funkcją układu nerwowego. Od ruchu pozbawionego koordynacji u niemowlęcia do bardzo dużej kompetencji ruchowej dziecka w wieku wczesnoszkolnym wykształca się blisko połowa ruchów charakterystycznych dla dorosłego człowieka. Ich koordynacja i dalszy rozwój zależny jest od właściwego kierowania i wspomagania procesu rozwoju motorycznego. Na wiek wczesnoszkolny przypada okres zwany “pierwszym apogeum motoryczności”. To czas, w którym dominuje wysoka harmonia, płynność i poczucie rytmu ruchu. W wieku 5-9 lat ogromny potencjał rozwojowy wykazują takie zdolności motoryczne jak: zwinność, szybkość, moc oraz siła. Ogromny potencjał ruchowy zaprzepaszczony w tym okresie niestety nie zostanie nadrobiony w późniejszych latach rozwoju dziecka.

Okres wczesnoszkolny lub też młodszy wiek szkolny z perspektywy rozwoju psychofizycznego dziecka jest jednym z najważniejszych okresów rozwojowych w ontogenezie. W porównaniu z okresem niemowlęcym lub przedszkolnym charakteryzuje się on znacznie mniejszym rozrostem zewnętrznym co możemy zaobserwować w przyroście wysokości ciała w skali roku, który wynosi średnio 4 – 5 cm. Cechuje go przede wszystkim harmonijny i wyrównany rozwój organizmu. Zarówno przyrost wysokości ciała jak i jego masy odbywa się w sposób równomierny co sprzyja optymalnemu rozwojowi cech wewnętrznych. Ustabilizowany rozwój aparatu ruchu, w tym przede wszystkim układu kostnego, sprzyja kształtowaniu się lepszej koordynacji nerwowo -mięśniowej, czyli bezpośredniego połączenia na linii mózg – mięsień. Im poziom tej koordynacji wyższy tym efektywniejsze staje się rozwijanie jednej z najważniejszych i najbardziej aktywnych w tym okresie grupy cech zwanych Koordynacyjnymi Zdolnościami Motorycznymi (KZM). Ich rozwojowi służy bardzo szybkie tempo rozwoju kory mózgowej. Ciężar mózgu dziecka dziesięcioletniego wynosi już 1300 g (człowieka dorosłego 1400g). Z wiekiem zwiększa się także wpływ kory mózgowej na niższe części układu nerwowego, co prowadzi do zachowania ruchu mniej impulsywnego i gwałtownego, jaki cechuje dzieci przedszkolne. Wszystko to sprawia, że dziecko siedmioletnie zdolne jest już do podjęcia nauki szkolnej mimo nie zakończonego jeszcze okresu wzrostu (2).

DZIECKO TEŻ MA MIĘŚNIE

 

W młodszym wieku szkolnym na szczególną uwagę zasługuje rozwój układu mięśniowo-więzadłowego. W tym wieku duże grupy mięśni rozwijają się znacznie wcześniej od tych małych, co znajduje odzwierciedlenie w nadmiernej ruchliwości oraz zamaszystych, szybkich i niedokładnych ruchach. Każda forma aktywności fizycznej pozwala wykształcić mniejsze mięśnie oraz rytmizować i koordynować nauczone już ruchy. Ćwiczenia fizyczne usprawniają ruchy dziecka i rozwijają mięśnie drobne. Ćwiczenia takie, zwłaszcza na świeżym powietrzu, konieczne są w tym wieku również ze względu na dużą podatność na deformacje i wady postawy z uwagi na miękki jeszcze kościec. Wadom postawy sprzyja również niewłaściwa pozycja przy siedzeniu, jeżeli meble nie są dostosowane do wzrostu dziecka. Potrzeba ruchu w tym okresie jest bardzo duża. Aby uniknąć kręcenia się i przeszkadzania należy, w czasie dłużej trwających zajęć siedzących, stosować przerwy wypełnione ćwiczeniami fizycznymi. Potrzebne są one szczególnie w grupach młodszych. Ruchliwość zmniejsza się z wiekiem i jest większa u chłopców. Prawidłowy rozwój fizyczny dziecka konieczny jest dla pełnego rozwoju psychicznego. Zapewnia go higieniczny tryb życia, taki jak odpowiednia ilość snu, przebywanie na świeżym powietrzu, czystość osobista, prawidłowe i regularne odżywianie, dobre warunki mieszkaniowe i ogólnie dobry stan zdrowia. Pod koniec młodszego wieku szkolnego zaczynają się rozwijać gruczoły wewnętrznego wydzielania, następują zmiany w budowie ciała. Zmiany te wcześniej występują u dziewcząt, ale zaznaczają się tu duże różnice indywidualne (3).

STABILIZACJA SZANSĄ NA ROZWÓJ

 

Poprzez ustabilizowane i powolne tempo wzrostu organizm dziecka w tym okresie ma czas i możliwość na wykształcenie kontroli nad zdolnościami motorycznymi, w wyniku czego wzrasta ogólna koordynacja oraz zdolność do rozwijania innych cech motorycznych (4)

Dziecko 7 letnie porusza się w sposób zbliżony do poruszania dorosłego człowieka. Większość ruchów, a co za tym idzie możliwości form ruchowych oparte jest na Fundamentalnych Zdolnościach Motorycznych (FMS) takich jak: chodzenie, bieganie, skoki, kopanie, rzucanie, czy czworakowanie. Ich ruchy, pomimo dużej ruchliwości, są ekonomiczne i podporządkowane kontroli czynności nerwowych. Wraz z rozwojem układu kostnego oraz mniejszych grup mięśniowych zwiększa się poziom siły w obrębie stabilizacji zarówno tułowia jak i kończyn, co przekłada się na duże zdolności adaptacyjne i możliwości kształtowania neutralnej postawy ciała. Stosowanie w tym wieku ćwiczeń fizycznych z oporem własnego ciała sprzyja wzmocnieniu i zwiększeniu gęstości mineralnej i masy kości poprzez proces adaptacji do pokonywanych przez dziecko oporów. Pod względem hormonalnym okres wczesnoszkolny jest najlepszym czasem na poddawanie układu kostnego i mięśniowego progresywnym siłom.

Rozwój układu mięśniowego ma tendencję do bardzo szybkiego wzrostu. Zmienia się skład mięśni oraz stają się one mocniej powiązane z układem kostnym. Pomimo tych zmian, mięśnie nadal są niedojrzałe pod względem pełnionej funkcji, co ma swój obraz w częstej u dzieci nieudolności ruchowej, w zmianach tempa ruchów oraz niezdolności do siedzenia w jednej pozycji przez dłuższy czas. Rozwijające się mięśnie są też bardziej podatne na uszkodzenia pojawiające się wskutek nadmiernego  przeciążenia (4)

 

Wraz z rozwojem mięśni szkieletowych, wzrasta ich sprawność i odporność. W połączeniu z ustabilizowaniem rozwoju układu nerwowego wzrasta równowaga oraz koordynacja psychoruchowa dziecka. Jednoczesny i prawidłowy rozwój mięśni i połączeń nerwowych sprzyja rozwojowi innych zdolności motorycznych takich jak gibkość, siła, szybkość oraz wytrzymałość. Tak w skrócie prezętuje sie jeden z najważniejszych okresów w rozwoju zdolności motorycznych człowieka, będący zarazem najbardziej zaniedbywanym przez osoby, które na ten rozwój maja największy wpływ – rodziców, trenerów oraz nauczycieli.

 

BIBLIOGRAFIA
(1)  Everett Aaberg,Muscle Mechanics, USA 2006, Human Kinetics, s. 1-18
(2)  Lidia Wołoszynowa, Młodszy wiek szkolny, w: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa 1982, PWN, s. 532-541
(3)  M. Przetacznikowa, Rozwój psychiczny dzieci i młodzieży, Warszawa 1967, PZWSZ, s. 63
(4)  Jeffrey S. Turner, Donald B. Helms, Rozwój człowieka, Warszawa 1999, WSiP, s. 281

 

 

 Nie chce Ci się czytać? Posłuchaj tego artykułu w podcaście, który znajdziesz tutaj


Autor: Waldemar Warchoł
trener przygotowania motorycznego / trener piłki nożnej

SPRAWDŹ NASZE KURSY I SZKOLENIA

Czytaj więcej.

by Waldemar Warchoł

BORN TO THE MOVE CZ.1

0 Comments

by Waldemar Warchoł

BĄDŹ STABILNY

0 Comments

by Katarzyna Kuliś

W POWIĘZI SIŁA

0 Comments

0 Comments

LEAVE A COMMENT:

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *